Radiopiraatje leef je nog? (Revu)

Ze riskeren torenhoge boetes. Toch blijven radiopiraten hun plaatjes illegaal de ether in slingeren. Revu trok naar het land van zuipketen en Duitse schlagers, en zocht uit waarom.

 

Het idee was nog een laatste keer vlammen in de ether. De zestig meter hoge mast, met acht radioantennes in de nok, stond klaar op een afgelegen bospaadje. Vastgesjord aan bomen met millimeters dikke staalkabels. Een aggregaat moest de illegale zendapparatuur een weekend lang van stroom voorzien. Maar door de harde rukwinden op vrijdag kletterde de hele bende een paar uur later in het naastgelegen maisveld.

‘Doe je niks aan’, stelt Mike (30) schouderophalend vast. De forse loodgieter op bruine werklaarzen zit een dag later met zijn ‘kameraden’ in een bierkeet aan de andere kant van Weerselo. Een Overijssels dorp op een paar keer vallen van de grens met Duitsland. Waar meer koeien rondlopen dan inwoners en iedereen moeilijk te verstaan is. Uit de luidsprekers galmt de hoempapamuziek van schlagerzanger Ray Miller. Oh Antoinette, oh Antoinette, pa-pa-rampam, pa-pa-rampam. Voilà, het refrein ken je al.

 

Ze waren zelfs te horen in Delfzijl en Castricum. Niet gek voor het zwikkie dat al om drie uur ’s middags de eerste piepkes Grolsch achterover tikt

 

Hoewel het avontuur op de FM 94.5 MHz van korte duur was, blikt Mike tevreden terug. ‘We hadden landelijke dekking. Waren zelfs te horen in Delfzijl en Castricum.’ Voor degenen die tijdens topografie nooit zo hun best deden; dat is ver. Denk aan 100 kilometer omhoog (Groningen) en 150 kilometer naar links (kustlijn van Noord-Holland). Allesbehalve gek voor het zwikkie dat al om drie uur ’s middags de eerste ‘piepkes’ Grolsch achterover tikt aan een zelf getimmerde bar.

Mike is een etherpiraat. Een van de vele die Twente rijk is. Mannen, maar ook jongens, die de radiostations uit Hilversum geen zak aan vinden. Te veel gelul, nog meer reclames, te weinig muziek. En dan vooral niet hún muziek. In deze contreien, waar ze op een uitzondering na allemaal werken met de handjes, ga je dan niet lopen zeiken. Nee, je sleutelt een eigen radiostudio in elkaar. Het liefst in een door de gemeente gedoogde bierkeet op het erf van een boer, ‘die het allemaal wel leuk vindt’, aldus Mike.

 

FLESSIE BIER, STUKKIE WORST

Loat Toch Knapp’n, zo heet de piratenzender waar we te gast zijn. Wat zo veel betekent als ach, wat maakt het ook allemaal uit. Mike en consorten begonnen als veertien, vijftienjarige knaapies met plaatjesdraaien. Uit verveling, maar ook omdat het in een keet nou eenmaal niet uitmaakt hoe oud je bent. Bier wordt er toch wel geschonken. De gekoesterde collectie omvat onderhand tienduizend 45-toerenplaatjes. Op z’n minst. Vooral eind jaren 60, begin 70 en een beetje jaren 80-muziek. Wat dacht je van Sja-la-la-la-la van Trio Ben Lansink of de Duitse Sandra met Everlasting Love?

Martijn (33), achter de twee pick-ups, legt een volgende knaller onder de naald. The Fouryo’s zingen over Zeven leuke meisjes die ene Koen achterin de auto een bijzonder fijne tijd bezorgen. Tegen het kraken spuit de dj met water verdunde Glassex over het ronddraaiende vinyl. ‘Je moet wat met je kameraden’, zegt hij over de keuze om destijds het piratenpad te kiezen. ‘Flessie bier derbij, kaasje, stukkie worst. Ze vinden de muziek lang niet allemaal mooi hoor. We doen het gewoon voor de gezelligheid.’

 

Honderdvijftig kratten pils en twee euro’s voor een plakkerig broodje knakworst om het gezellig te maken

 

De keet waar het dit weekend gebeurt, staat aan een landweg in Agelo, een gehucht met een slordige vijfhonderd inwoners. Een uit de kluiten gewassen partytent, waar met een beetje proppen tweehonderd hossende boeren in passen, staat op het grasveld voor de openslaande deuren. Verwarming, zo’n honderdvijftig kratten Grolsch en twee euro’s voor een plakkerig broodje knakworst moeten het allemaal een beetje aangenaam maken. Een dorpsfeest zogezegd, georganiseerd rondom een weekend lang Loat Toch Knapp’n in de ether.

Aan de bar laat Mike een foto zien van de eerder omgevallen antennemast, een afdankertje van een Duitse omroep. Die had het piratensignaal uit de keet moet oppikken, om het vervolgens zo ver mogelijk en illegaal de FM-omroepband in te slingeren. De mast kochten ze ooit bij een handelaar in de buurt, vertelt Mike. Net als de stuurzender, signaalversterker, aggregaat en aanhangwagen.

Maar helaas. Ze moeten het doen met de kleinere variant naast de hoog opgestapelde kratten pils. En met een zender die minder krachtig is, maar de single van Conny Vink en de Schellebellen alsnog langs de boerderij een paar slootjes verderop stuurt. Het computerscherm van dj Martijn loopt dan ook vol met ontvangstberichten, verstuurd via sms. Klinkt weer goed in Glanerbrug. Prima ontvangst in de Braustubbe in Rossum. Het hele weekend mooi aan de band, gr. uit Oldenzaal!

 

KAT-EN-MUISSPEL

‘Veel piraten zijn twee jaar geleden gestopt’, vervolgt Mike. De voornaamste reden is het hardere optreden van het Agentschap Telecom (AT), de overheidsinstantie die toeziet op het gebruik van radiofrequenties (zie Korte metten hieronder). Vandaar dat de mannen in Agelo niet met hun achternaam in dit blaadje willen. Mike: ‘Het AT jaagt ons op, doet alsof we zware criminelen zijn.’ Al erkennen de piraten meteen dat het voorheen toch wel erg de spuigaten uitliep.

‘De zender stond met gemak dag en nacht aan’, aldus een bezoeker. ‘De last onder dwangsom moest toen nog persoonlijk overhandigd worden. De eigenaar van het perceel waarop de zendinstallatie stond, deden we daarom een weekendje Center Parcs cadeau. En als het AT, na een paar keer waarschuwen, eens een boete uitdeelde van een paar duizend dan tikten we die met z’n allen af. Risico van het vak.’

 

We worden opgejaagd, bestempeld als zware criminelen

 

Boerenwijsheid waar inspecteurs van de etherwaakhond inmiddels raad mee weten. De opsporing van een illegale uitzending leidt altijd tot een sanctie, zo stelt het Agentschap. Boetes, tot maximaal € 45.000, worden bovendien uitgedeeld aan meer betrokkenen dan de perceeleigenaar alleen. Een dwangsom moet voorkomen dat piraat en co nogmaals de fout in gaan. Een schrikbewind dus. Volgens het AT is het nu een stuk rustiger in de ether. ‘Dit horen we van radio-omroepen en merken we aan het lagere aantal meldingen van luisteraars’, laat een woordvoerder desgevraagd weten.

De andere kant van het verhaal is dat de radiopiraten, die van oudsher in het noorden en oosten van het land zitten, nieuwe listen bedenken. ‘Het is een kat-en-muisspelletje geworden’, aldus Martijn, die doordeweeks iets in de poedercoating doet. Via de whatsappgroep Agentschap Telecom Gezien houden de Twentse piraten elkaar op de hoogte van iedere door de inspecteurs gezette stap. Daardoor vist het AT, dat vanuit peilwagens speurt naar signalen van illegale uitzendingen, nog altijd achter het net.

Want echte piraten doen er alles aan om zo lang mogelijk in de lucht te blijven. Ze hangen onbemande zenders bovenin KPN-masten. Stallen apparatuur net over de Duitse grens. Op Hollandse bospaadjes worden volledige uitgeruste zeecontainers neergezet die het AT met geen mogelijkheid open krijgt. Of ze vragen een vergunning aan voor een weekend uitzenden met een zwak signaal. Dit pikken de veel sterkere, onbemande zender en hogere mast aan de andere kant van het dorp vervolgens weer op.

 

ZO DE SHREDDER IN

Dat mag natuurlijk niet, maar de kans op boetes is nihil. Een keet is niet bewijsbaar te linken aan onbemande apparatuur op een stuk grond van de overheid zelf. Wel worden de spullen, na opsporing door het AT, in de achterbak meegenomen naar het Landelijk Beslaghuis. Duizenden euro’s, zo de shredder in.

Waarom al die moeite? ‘Het is de cultuur hier’, zegt bezoeker Jarno Bolk (28). De uurtjes die de zelfstandig ondernemer uit Weerselo niet besteedt aan het installeren van jacuzzi’s, brengt hij het liefst met z’n vrienden door in een van de keten in de omgeving. ‘Voetbal Inside kijken, paar biertjes drinken, chips eten enzo. Kun je er trouwens in zetten dat mijn bedrijfje de zender voor 100 euro sponsort?’ Omdat we de beroerdste niet zijn, bij deze Jarno.

Op de telefoon van Martijn komt een whatsappje binnen van Brekdeer FM, een piratenstation met de pakkende slogan: Voor als het echt ruig moet gaan! ‘Ze sturen ons signaal verder de ether in. Dat hadden ze nou niet hoeven doen’, zegt hij nuchter. De onbemande Brekdeer-zender hangt in de omgeving Hengelo, in een mast van een telecombedrijf.

 

Kun je er trouwens in zetten dat mijn bedrijfje de zender voor 100 euro sponsort?

 

Zo collegiaal ging het lang niet altijd tussen de Twentse piraten. ‘Voorheen moest je de zender vroeg aanzetten, zodat je de eerste was op de nog vrije frequenties in de FM-oproepband’, aldus Mike. ‘Ging er iemand door ons signaal heen, dan brachten we die meestal even een bezoekje.’

 

KNALGELE BOUWKRAAN

Door het strengere optreden van het AT zijn ook zúlke wildwesttaferelen verleden tijd. Een aanpak die werkt, erkend de loodgieter. ‘Het mooie is er vanaf. De boetes zijn te hoog.’ De mannen achter Loat Toch Knapp’n zenden gemiddeld een keer in de een á twee maanden uit, in plaats van ieder weekend, zoals voorheen. Ook staan er minder jonge piraten te springen om hun plek in de ether te claimen.

Maar een piraat blijft een piraat. En een échte krijg je niet zomaar uit de lucht. Omdat de wind hun landelijke etherfeest verziekte, moeten ze nog een keer, aldus een goedlachse Mike. ‘Die mast is kapot ja, maar met een weekendje klussen zit-ie weer in elkaar hoor.’ Lukt dat niet, dan staat er nog altijd een knalgele, mobiele bouwkraan gereed. De uitschuifbare arm, die ze omtoverden tot zendmast, prikt tachtig meter de Twentse hemel in. Alvast een verzoekje namens Revu: Zet je mast om-hoog, zo hoog tot aan de re-gen-boog van Janny & Frey. Argh!

 

KORTE METTEN

Vergunningsloos via de ether uitzenden is illegaal. Piraten veroorzaken storingen in het luchtruim en de communicatiesystemen van vitale diensten, zoals politie en brandweer. Ook beïnvloeden ze het bereik van legale radio-uitzendingen. Door de ruis verliest een station luisteraars en reclame-inkomsten, is de overtuiging.

Volgens het Agentschap Telecom is etherpiraterij ‘een afnemend verschijnsel’. Reden: de strengere aanpak vanaf eind 2013. Waarschuwen doet het AT sindsdien niet meer. Eigenaren van percelen waar vanaf wordt gezonden, krijgen direct een prent. Net als directbetrokkenen. Dat hakt erin. Het aantal geregistreerde illegale uitzendingen liep in 2014 met de helft terug, ten opzichte van het jaar ervoor.

 


Dit artikel verscheen in editie 53 van weekblad Nieuwe Revu, op 30 oktober 2015. Foto bovenaan de pagina via.



LEES HIER MEER VERHALEN